Κυριακή, 20 Μαρτίου 2016

Eνάρετοι σε όλη μας τη ζωή: το νόημα της ευδαιμονίας

Aristotle statue located at Stageira of Greece (birthplace of the philosopher)

Η ευδαιμονία, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, δεν έχει το χαρακτήρα των υλικών απολαύσεων, όπως νομίζουν σήμερα οι περισσότεροι άνθρωποι, ο οποίος θεωρούσε ότι πρέπει κανείς να είναι ενάρετος σε όλη τη διάρκεια της ζωής του. 
Τα αριστοτελικά έργα περιλαμβάνουν τρεις ηθικές πραγματείες: τα Ηθικά Νικομάχεια, τα Ηθικά Ευδήμεια και τα Ηθικά Μεγάλα.
Ο Νικόμαχος ήταν ο πατέρας του φιλοσόφου, αλλά και ο υιός του που σκοτώθηκε σε μία μάχη, ο δε Εύδημος ήταν μαθητής του Αριστοτέλoυς. Όσον αφορά τα Ηθικά Μεγάλα, πήραν πιθανώς το όνομά τους από το γεγονός ότι συνοψίζουν τις περισσότερες από τις ηθικές θεωρίες του Αριστοτέλη, βασίζονται κυρίως στα Ηθικά Ευδήμεια και πιθανώς εγράφησαν από έναν περιπατητικό της νεώτερης γενιάς. Το σίγουρο είναι ότι στα Ηθικά Νικομάχεια διατυπώνονται με τον πιο έγκυρο τρόπο οι ηθικές θεωρίες του Σταγιρίτη, ενώ τα Ηθικά Ευδήμεια πρέπει μάλλον να θεωρηθούν ως προγενέστερες διαλέξεις.
Με δεδομένο την εγκυρότητα των απόψεων, όπως αυτές διατυπώνονται στα Ηθικά Νικομάχεια, θα βασισθούμε σε αυτά για τις αναφορές μας στην αριστοτελική ηθική. Στην αρχή ήδη του πρώτου  βιβλίου  γίνεται  λόγος για τη βασική έννοια της ηθικής, εκείνη του αγαθού ή του «τέλους», προς το οποίο αποβλέπει κάθε «τέχνη και κάθε μέθοδος (Α 1094 a 1 – 3, 1097 a 22). Από τη σκοπιά αυτή υπάρχουν πολλά αγαθά (π.χ. το αγαθό της στρατηγικής είναι η νίκη, της ιατρικής η υγεία κ.ο.κ.), το υπέρτατο όμως είναι εκείνο το οποίο επιζητούμε χάριν αυτού του ιδίου και όχι χάριν κάποιου άλλου (το καθ’ αυτό διωκτόν … και το μηδέποτε δι’ άλλο αιρετόν – Α 1097 a32 – 34). Και αυτό συμπίπτει με τον σκοπό της πολιτικής τέχνης, δηλαδή   την ευδαιμονία (το άριστον … και κάλλιστον και ήδιστον), την οποία αιρούμεθα αεί δι’ αυτήν και ουδέποτε δι’ άλλο (ΗΝ, 1097 b 1, 1099 a 24).
Οι άνθρωποι όμως διαφωνούν ως προς το τι είναι η ευδαιμονία. Έτσι άλλοι θεωρούν ότι αυτή είναι η ηδονή, άλλοι ο πλούτος ή η δόξα και άλλοι η υγεία. Υπάρχουν όμως και μερικοί, οι οποίοι πιστεύουν ότι «παρά τα  πολλά ταύτα αγαθά άλλο τι καθ’ αυτό είναι, ο και τούτοις πάσιν αίτιόν εστι του είναι αγαθά» (HN, 1095 a 23 – 28). Ανάλογα δε με το αγαθό που επιδιώκουν, διαμορφώνουν και τα είδη του βίου τους. Έχουμε έτσι:
α) τον απολαυστικό βίο,
β) τον πολιτικό και
γ) τον θεωρητικό, τον ανώτερο όλων.
 (ΗΝ, Α 1095 a 16 – 19, K 1178 b 23 -24).
Το πιθανότερο είναι ότι η αρετή οδηγεί σταθερά στην ευδαιμονία.
(Α 1099 b 15, 25, 1100 b 10, 1102 a 5: «εστίν η ευδαιμονία ψυχής ενέργειά τις κατ’ αρετήν τελείαν», 1102 a 17, Κ 1177 a 2 – 4: «δοκεί δ’ ευδαίμων βίος ο κατ’ αρετήν είναι. ούτος δε μετά σπουδής, αλλ’ ουκ εν παιδιά»).  Αυτή  όμως  φαίνεται  και  των  εκτός  αγαθών  προσδεομένη, δηλαδή φίλων και πλούτου και πολιτικής δυνάμεως (ΗΝ, Α 1099 a 30 – b 2, Κ 1178 b -1179 a 1: «ου γαρ αυτάρκης η φύσις (του ανθρώπου) προς το θεωρείν, αλλά δει και το σώμα υγιαίνειν και τροφήν και την λοιπήν θεραπείαν υπάρχειν», Κ 1179 a 11: «μετρίως (έχειν) τοις εκτός κεχορηγημένους»), γιατί ου ράδιον τα καλά πράττειν αχορήγητον όντα (Α 1099 a 34).
Για να γίνουμε ευδαίμονες, πρέπει επί πλέον να είμαστε ενάρετοι σε όλη τη διάρκεια της ζωής μας: «εν βίω τελείω. μία γαρ χελιδών έαρ ου ποιεί, ουδέ μία ημέρα ούτω δε ουδέ μακάριον και ευδαίμονα μία ημέρα ουδ’ ολίγος χρόνος» (A 1098 a 17 – 20, 1100 a 5 – 11, b 18 – 20). Μπορούμε λοιπόν να ορίσουμε τον ευδαίμονα ως τον κατ’ αρετήν τελείαν ενεργούντα και τοις εκτός αγαθοίς ικανώς κεχορηγημένον (ΗΝ, A 1101 a 15 – 16. Ο φιλόσοφος διακρίνει τα αγαθά στα εκτός (π.χ., δόξα, πλούτος), στα «εν τω σώματι» (π.χ., ομορφιά, υγεία) και στα «εν  τη ψυχή» – Πολιτικά, Η 1323 a 24 -26).

Το παρόν άρθρο αποτελεί το πρώτο μέρος της διάλεξης της Καθηγήτριας Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Eυαγγελίας Μαραγγιανού, με θέμα: «ΗΘΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ», η οποία δόθηκε στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων, το Φεβρουάριο του 2016.
Πηγή

Σάββατο, 19 Μαρτίου 2016

Πίστη

Δεν έχεις Πίστη, όταν τα στάχια σου προσμένεις να γενούν σιτάρι,
κι από τ΄ άκαρπο δεντρί, που κέντρωσες, προσμένεις καρπερό βλαστάρι!

Πίστη έχεις, όταν από το χέρσωμα κι από τα αστραποκαμμένα ξύλα,
προσμένεις τους καρπούς ολόδροσους και καταπράσινα τα φύλλα.

Δεν έχεις Πίστη, όταν, πηγαίνοντας το δρόμο του βουνού, προσμένεις
να φτάσεις ως το ανάερο ψήλωμα κάποιας κορφής μαρμαρωμένης.

Πίστη έχεις, όταν, αλυσόδετος, μέσα από τα βάθη της αβύσσου,
προσμένεις ως τα ουράνια ελεύτερο να φτερουγίσει το κορμί σου.

Δεν έχεις Πίστη, όταν τ' απόβραδο προσμένεις να προβάλλουν τ΄ άστρα,
και με του πετεινού το λάλημα να φέξη η αυγή ροδογελάστρα!

Πίστη έχεις, όταν- όσο αλόγιστο και πλάνο ο νους σου κι αν το ξέρει-
προσμένεις ήλιο τα μεσάνυχτα κι αστροφεγγιά το μεσημέρι.

Δεν έχεις Πίστη, όταν, πιστεύοντας, ρωτάς την κρίση και τη γνώση!
Δεν έχεις Πίστη, όταν την πίστη σου στο λογικό έχεις θεμελιώσει!

Πίστη έχεις, όταν κάθε σου όνειρο το ανάφτεις στο βωμό της τάμα,
κι αν κάποιο τάμα σου είναι αδύνατο, προσμένεις να γενεί το θάμα.

Ποίηση: Γεώργιος Δροσίνης


Πηγή

Τρίτη, 15 Μαρτίου 2016

ΤΟ ΦΩΣ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΑΓΑΠΗ

Ὠμὴ ζοφερότητα ἀναδύεται ἀπὸ τὴ διαπίστωση ὅτι ἡ ἀνθρώπινη ζωὴ εἶναι καταδικασμένη σὲ συνθῆκες ἀναπότρεπτης δυστυχίας μὲ κατάληξη τὸν θάνατο. Μᾶς θυμίζει τὸ παλιό, βαθύτατα τραυματικὸ γεγονὸς τῆς ἀνθρώπινης ἱστορίας: Τὴν ἀπώλεια τοῦ Παραδείσου. Ἡ ζωὴ τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὴν ἐξορία του ἀπ’ τὸν Παράδεισο ἀλλάζει δραματικά. Ἡ χαρὰ καὶ ἡ εὐτυχία μεταβάλλονται σὲ δάκρυα καὶ δυστυχία. Ὁ Παράδεισος τῆς τρυφῆς ἀντικαθίσταται ἀπὸ τὴ γῆ τῶν ἀκανθῶν καὶ τοῦ μόχθου. Τὴν ἀπόλαυση διαδέχεται πόνος καὶ θάνατος. Ὁ πλοῦτος τῶν θείων χαρισμάτων δίνει τὴ θέση του στὴν πνευματικὴ φτώχεια καὶ γυμνότητα. Ἀντὶ τῆς ἄφθαρτης θεοΰφαντης στολῆς, φθορὰ πλέον καὶ θνητότητα ἐνδύουν τὸν ἄνθρωπο.

Ὁ Ἀδὰμ θρηνεῖ πικρά, ὅταν συνειδητοποιεῖ τὴν τεράστια ἀλλαγή: «Ἐκάθισεν Ἀδὰμ ἀπέναντι τοῦ Παραδείσου καὶ τὴν ἰδίαν γύμνωσιν θρηνῶν ὠδύρετο» (Ἑσπερινὸς Τυρινῆς). «Ἐτρώθη πικρῶς» ἀπὸ τὸ λάθος του, πληγώθηκε θανάσιμα. Ἡ νύχτα τῆς ἁμαρτίας ἔφερε σκοτάδι καὶ βαθειὰ ὁμίχλη στὴ ζωή του. Ὅλος ὁ βίος του θὰ διέλθει πλέον μέσα στὴ νύχτα αὐτὴ (Μέγας Κανών, ᾠδὲς α΄, ε΄). Τὸ μέγα τραῦμα, τὸ σκότος, ἡ γυμνότητα, ὁ χωρισμὸς ἀπὸ τὸν Πλάστη καὶ Πατέρα, ὁ θάνατος, νά, ἡ εἰκόνα τῆς πλήρους δυστυχίας.

Μὰ ὅσο πυκνὸ κι ἂν εἶναι τὸ σκοτάδι, ὁ ἄνθρωπος ἐλπίζει πάντα γιὰ φῶς στὴν ἄκρη τοῦ τοῦνελ. Εἶναι πρόθυμος ν’ ἀκολουθήσει ἕνα φῶς. Ὁποιοδήποτε. Ἀκόμα καὶ μιὰ οὐτοπία. Ζῆ μὲ τὴν προσδοκία ὅτι θὰ φτάσει στὸ φῶς. Καὶ παρ’ ὅλο ποὺ αὐτὸ συνέχεια τοῦ ξεφεύγει, «…δὲν ἔχει σημασία – αὔριο θὰ τρέξουμε γρηγορότερα, θ’ ἁπλώσουμε πιὸ πέρα τὰ χέρια μας… καὶ μιὰ ὡραία μέρα… (ἐννοεῖται: θὰ τὸ φτάσουμε). Ἔτσι χτυπιόμαστε πάντα, βάρκες κόντρα στὸ ρεῦμα, ποὺ ἀδιάκοπα μᾶς ρίχνει πίσω στὸ παρελθόν» (Φράνσις-Σκὸτ Φιτζέραλντ, Ὁ ὑπέροχος Γκάτσμπυ). Τί ἀδιέξοδη τραγῳδία! Νὰ τρέχεις πρὸς τὰ μπρὸς καὶ νὰ σὲ στρέφουν συνέχεια πρὸς τὰ πίσω! Νὰ παλεύεις γιὰ φῶς καὶ νὰ βουλιάζεις ἀδιάκοπα στὸ σκοτάδι!

Καὶ ὅμως, ὑπάρχει τὸ φῶς. Ὁ Ἀδὰμ δὲν θρηνεῖ ἀνέλπιδα. Παρακαλεῖ νὰ ξαναγίνει «ἡμέρας υἱὸς» καὶ νὰ ἀπολαύσει ξανὰ τὸν Παράδεισο, γιατὶ ἔχει λάβει πεῖρα τοῦ ἀληθινοῦ φωτός, ποὺ φωτίζει καὶ ἁγιάζει «πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον». Θυμᾶται τὰ εἰπωμένα μὲ ἀγάπη λόγια τοῦ Δημιουργοῦ του: «Τὸ ἐμὸν πλάσμα οὐ θέλω ἀπολέσθαι, ἀλλὰ βούλομαι τοῦτο σῴζεσθαι καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν» (Ἑσπερινὸς Τυρινῆς). Καὶ ἐπειδὴ στὸν Παράδεισο γεύθηκε τὸ θεϊκὸ φῶς ὡς ἀγάπη, τὸ ἐμπιστεύεται. Καὶ τὸ περιμένει.

Γνωρίζει πὼς ἡ ἀγάπη αὐτὴ ἑτοιμάζεται τώρα νὰ κατεβεῖ κοντά του. Νὰ ζήσει μαζί του τὴ δυστυχία καὶ τὸν πόνο του, νὰ σταυρωθεῖ τελικὰ γι’ αὐτόν. Ἔτσι ἡ σταυρωμένη αὐτὴ Ἀγάπη, ὁ Χριστός, μέσα ἀπ’ τὸν δικό του πόνο καὶ τὸν σταυρό, θὰ ἀνακαλέσει τὸν Ἀδὰμ στὸν Παράδεισο, διαλύοντας τὴ δυστυχία ποὺ τοῦ ἐπισώρευσε ἡ ἐξορία καὶ ὁ θάνατος. Ἡ ἀγάπη μπορεῖ ὁριστικὰ πλέον νὰ γίνει «ἡ ἀληθινὴ συνθήκη τῆς ἀνθρώπινης ζωῆς». Πραγματικότητα καὶ ὄχι οὐτοπία.
Ἐσὺ γνωρίζεις (καὶ ἂν ὄχι, θέλεις νὰ γνωρίσεις) τὴν Ἀγάπη ποὺ ἔφερε «διὰ τοῦ σταυροῦ χαρὰν ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ»;


(ΛΥΧΝΙΑ ΝΙΚΟΠΟΛΕΩΣ, ἀρ. φ. 379, Φεβρ. 2015 [ἐπηυξημένο])


απόσπασμα από κείμενο του π.Δημητρίου Μπόκου στο ιστολόγιο “Αντέχουμε…”

Σάββατο, 12 Μαρτίου 2016

Συγκινητική προσευχή Ἁγιορείτου γέροντος πρός τόν Ἰησοῦν




"Σάν παιδί θέλω νά μπῶ στή συνοδεία πού πορεύεται πρός τό δεῖπνο Σου. 
Δέν θέλω ἐκεῖ παρά μία ταπεινή, φτωχή, πολύ μικρή θέση. 
Κύριε, ἄσε με νά μπῶ, ἐμένα τόν ἀνάξιο, ἐμένα πού τόσες φορές, παρά τίς θλίψεις καί τίς δοκιμασίες πού μοῦ ἔστειλες, δέν ἀπάντησα στό κάλεσμά Σου. 
Συγχώρεσέ με γιά τήν ἀδιαφορία μου στήν κλήση τοῦ Οὐρανοῦ. 
Μή μ' ἀφήνεις μόνο μου στό δύσκολο ταξίδι τῶν θλίψεων καί τῶν δοκιμασιῶν. 
Γίνε Ἐσύ κυβερνήτης. 
Ἔτσι θά εἶναι βέβαιο ὅτι, παρ' ὅλες τίς τρικυμίες τῆς ζωῆς, τό πλοῖο θά φθάσει στή Βασιλεία Σου".

ΑΝΤΩΝΙΑ ΓΡΑΜΜΕΝΟΥ
(Ἀπόσπασμα ἀπό τό κείμενο: "Οἱ θλίψεις...Τό εἰσιτήριο γιά τή Βασιλεία τοῦ Θεοῦ")
Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΔΟΣ τ. Ἱουλίου-Αὐγούστου 2014